DIR Floortime Terapisi

Bir çocuk odanın içinde ileri geri yürüyor. Bir başkası dakikalarca dönen vantilatörü izliyor. Çoğu yaklaşım burada şu soruyu sorar: "Bu davranışı nasıl durdururuz?"

DIR/Floortime başka bir soru sorar: "Bu çocuk bu davranıştan ne alıyor?"

Belki dönen hareket ona sakinleşme veriyordur. Belki ortamdaki ses kalabalığından kaçıyordur. Belki de tekrarın öngörülebilirliği, kaotik gelen bir dünyada tutunabildiği tek şeydir.

Floortime, bu davranışı engellemek yerine oraya katılır. Vantilatörün yanına oturur, birlikte izler, sonra elini yavaşça havanın önüne koyar ve çocuğun bakışını yakalar. Böylece tek başına yapılan bir eylem, iki kişilik bir ana dönüşür. Yöntemin özü budur: çocuğun ilgisini kapı olarak kullanıp onu ilişkinin içine davet etmek.

DIR nedir? Üç harf, üç soru

DIR, çocuğu üç açıdan birden ele alan bir modeldir.

D — Developmental (Gelişimsel): "Bu çocuk gelişimin hangi basamağında?" Yaşına değil, gerçekte nerede olduğuna bakılır. Altı yaşında ama henüz karşılıklı iletişim basamağını sağlamlaştırmamış bir çocuğa, o basamağın üstündeki hedefler verilmez.

I — Individual differences (Bireysel farklılıklar): "Bu çocuk dünyayı nasıl algılıyor?" Her çocuğun duyusal profili farklıdır. Bazı çocuklar sese, ışığa, dokunuşa aşırı duyarlıdır ve geri çekilir. Bazıları ise duyusal girdi arar: koşar, zıplar, çarpar, ağzına götürür. Aynı oyun, bu iki çocuk için tamamen farklı şekilde kurulmalıdır. Kas tonusu, motor planlama ve dili işleme hızı da bu başlığa girer.

R — Relationship (İlişki temelli): "Bu çocuk kiminle, nasıl bir bağ içinde?" Gelişim, ilişkinin içinde olur. Bu yüzden modelin merkezinde terapist değil, ebeveyn vardır. Terapistin haftada bir saati değil, ailenin her günü sürecin motorudur.

Gelişimin altı basamağı

DIR modelinin omurgası, Greenspan'in tanımladığı işlevsel duygusal gelişim kapasiteleridir. Bir sonraki basamağa, bir öncekinin üzerine basılarak geçilir.

1. Düzenlenme ve dünyaya ilgi Sakin kalabilme ve çevredeki seslere, görüntülere, dokunuşlara ilgi duyabilme. Bu basamakta olmayan bir çocuktan oyun kurmasını beklemek erken olur.

2. Yakınlık ve bağ kurma Bakım verenle özel bir ilişki geliştirme; gülümseme, göz teması, sesle karşılık verme.

3. Karşılıklı iletişim Amaçlı jest ve seslerle karşılıklılık. Çocuk uzanır, siz verirsiniz, o güler — bir "iletişim halkası" açılıp kapanır.

4. Ortak problem çözme Arka arkaya bağlanan, birçok halkalı iletişim. Çocuk sizi elinizden tutup dolaba götürür, kapıyı işaret eder, siz "bunu mu?" diye sorarsınız, o başını sallar. Bu basamak, sosyal davranışın ve duygusal düzenlemenin temelidir.

5. Fikirler yaratma (sembolik oyun) Muz telefon olur, bebek "hasta" olur. Duygular oyunda temsil edilmeye başlar.

6. Fikirler arasında köprü kurma (mantıksal düşünme) "Neden üzgün?" "Çünkü annesi gitti." Sebep-sonuç, zaman, karşılaştırma ve "eğer... o zaman" düşüncesi bu basamakta gelişir.

Floortime seansının hedefi, çocuğun bulunduğu basamağı sağlamlaştırmak ve bir üstüne köprü kurmaktır.

İletişim halkaları: yöntemin somut ölçüsü

Floortime'da ilerlemeyi ölçmenin en pratik yolu iletişim halkalarını saymaktır.

Bir halka şöyle kapanır: çocuk bir şey yapar (halkayı açar) → siz karşılık verirsiniz → çocuk sizin karşılığınıza tepki verir (halkayı kapatır).

Örnek: Çocuk arabayı size doğru iter (açtı). Siz arabayı tutup "bana mı geliyor?" dersiniz ve geri itersiniz (karşılık). Çocuk güler ve tekrar iter (kapattı ve yeni bir tane açtı).

Başlangıçta bir oyunda 2-3 halka kapanıyor olabilir. Hedef, aynı oyunun içinde bunu 10, 20, 30 halkaya taşımaktır. Bu, "iyi geçti mi?" gibi belirsiz bir soru yerine ailelere somut bir ölçü verir.

Halkayı açmanın işe yarayan yolları:

• Oyuna oyuncu bir engel koyun. Çocuk trenin gitmesini istiyorsa elinizi rayın üstüne koyun. Bu bir ceza değil, bir davettir — çocuk sizi kaldırmak, itmek, "çekil" demek zorunda kalır ve iletişim doğar.
• Bilerek "aptallık" yapın. Ayakkabıyı eline giydirmeye çalışın. Çocuğun sizi düzeltmesi bir iletişimdir.
• İhtiyacın parçasını elinizde tutun. Boya kalemlerini verin ama kâğıdı sizde bırakın.
• Sesinizi ve yüzünüzü abartın. Duygusal tonlama, çocuğun dikkatini yakalayan en güçlü araçtır.
• Bekleyin. Sorduktan sonra 5-10 saniye susmak, çoğu ebeveynin atladığı en etkili tekniktir.

"Çocuğun liderliğini takip etmek" ne demek, ne demek değil?

Bu, yöntemin en yanlış anlaşılan cümlesidir.

Demek olan: Çocuğun ilgisinden başlamak. Konuyu siz seçmezsiniz, çocuk seçer.

Demek olmayan: Ne yaparsa yapsın izlemek. Floortime pasif bir gözlem değildir; siz sürekli olarak ilişkiyi genişletmeye çalışırsınız. Çocuğun ilgisine katılırsınız ama sonra oraya kendinizi eklersiniz.

Güvenlik ve temel kurallar bunun dışındadır. Kendine veya başkasına zarar veren davranışlarda sınır konur; Floortime "sınırsızlık" anlamına gelmez.

Evde nasıl uygulanır?

Süre ve sıklık. Klasik öneri, günde 6-8 kez, 20'şer dakikalık kısa oturumlardır. Bu ilk bakışta çok görünür; ancak bunlar ayrı bir "ders saati" değildir. Kahvaltı hazırlarken, banyoda, arabada, uyku öncesinde — günün içine dağıtılır.

Nerede? Yerde. Göz hizasına inmek, yöntemin adını aldığı yerdir.

Nasıl başlanır?

1. Çocuğunuzun kendiliğinden ne yaptığını izleyin. Bir dakika sadece bakın.
2. Yanına oturun ve aynı şeyi yapın. Sözsüz katılın.
3. Çocuğun bir işaretini bekleyin: bakış, ses, hareket. Bu bir davettir.
4. Küçük bir şey ekleyin — bir ses, bir engel, bir sürpriz.
5. Kapanan halkaları takip edin. Kaç oldu?

Beklemeyin: Her oturum harika geçmez. Bazı günler üç halka kapanır ve bu da bir sonuçtur.

Floortime hangi çocuklar için?

Model, otizm spektrum bozukluğu olan çocuklar için geliştirilmiştir ve en çok bu alanda çalışılmıştır. Bunun yanında dil gecikmesi, duyusal işlemleme farklılıkları, sosyal etkileşim güçlükleri ve bağlanma zorlukları olan çocuklarda da kullanılır.

Ancak "her çocuk için uygundur" ifadesi yanıltıcı olur. Floortime tek başına her ihtiyacı karşılamaz. Bazı çocukların ayrıca ergo terapi, dil ve konuşma terapisi, davranışsal destek ya da tıbbi takip alması gerekir. Doğru soru "Floortime uygun mu?" değil, "Bu çocuk için hangi destekler, hangi sırayla ve birlikte gerekli?" sorusudur. Bunun cevabı ancak bireysel bir değerlendirmeyle verilebilir.

Araştırmalar ne diyor?

Floortime hakkında yayımlanmış birkaç randomize kontrollü çalışma vardır. Tayland'da yürütülen bir pilot çalışmada, üç ay boyunca DIR/Floortime temelli ebeveyn eğitimi alan okul öncesi çocuklarda kontrol grubuna kıyasla anlamlı iyileşmeler bildirilmiştir (Pajareya & Nopmaneejumruslers, 2011). Kanada'da yürütülen bir çalışmada sosyal iletişim temelli müdahalenin ortak dikkat ve etkileşim ölçütlerinde olumlu sonuçlar verdiği görülmüştür (Casenhiser, Shanker & Stieben, 2013). PLAY Project adlı ev temelli Floortime programının randomize kontrollü çalışmasında da ebeveyn-çocuk etkileşiminde ve çocuğun işlevsel gelişiminde iyileşmeler raporlanmıştır (Solomon ve ark., 2014).

Dürüst çerçeve şudur: bulgular umut vericidir, özellikle ebeveyn stresini artırmaması açısından dikkat çekicidir; ancak çalışmaların örneklemleri küçüktür ve alan hâlâ gelişmektedir. Size kesin ve hızlı sonuç vaat eden hiçbir yaklaşıma güvenmeyin.

Sık Sorulan Sorular

Floortime sadece oyun oynamak mı? Hayır. Oyun araçtır, hedef değildir. Hedef, çocuğun gelişimsel basamağını yukarı taşımaktır. Aradaki farkı şuradan anlarsınız: sıradan oyunda amaç eğlenmektir; Floortime'da her etkileşimin arkasında "şu anda hangi kapasiteyi çalıştırıyorum?" sorusu vardır.

Floortime ile ABA arasında seçim yapmak zorunda mıyım? İkisi farklı felsefelerden gelir: ABA daha çok hedeflenen davranışların öğretilmesine, Floortime ise ilişki içinde gelişimsel kapasitelerin açılmasına odaklanır. Pek çok aile ve klinik bunları birbirinin alternatifi değil, farklı ihtiyaçlara hitap eden yaklaşımlar olarak kullanır. Bu karar, çocuğunuzun profili ve ailenizin kaynakları değerlendirilerek verilmelidir.

Ben terapist değilim, yapabilir miyim? Evet — model zaten bunun üzerine kuruludur. Ancak "kendi kendine öğrenilen" bir yöntem değildir. Bir terapistin sizi izlemesi, video üzerinden geri bildirim vermesi ve gelişim basamaklarını birlikte takip etmesi gerekir.

Çocuğum benimle hiç ilgilenmiyor, nereden başlayacağım? Birinci basamaktan: düzenlenme. Önce çocuğun sakin ve alıcı olduğu anları bulun. Bu genellikle duyusal bir aktivitenin içindedir — sallanmak, zıplamak, suyla oynamak. O anın içine girin. İlgi kurmadan iletişim gelmez.

Ne kadar sürede sonuç alırım? Bu, çocuğun profiline ve uygulama yoğunluğuna göre çok değişir. Haftalık değil, aylık ölçekte düşünün. Somut takip için kapanan halka sayısını ve çocuğunuzun hangi basamakta olduğunu not edin.

Kardeşleri de dahil edebilir miyim? Evet, ve çok değerlidir. Kardeşler doğal oyun arkadaşlarıdır. Başlangıçta ikili etkileşimi sağlamlaştırmak, sonra üçüncü kişiyi eklemek genellikle daha iyi işler.

Ekran karşısında da yapılabilir mi? Hayır. Floortime yüz yüze, bedenli bir etkileşim gerektirir. Ekran, tam da hedeflenen karşılıklılığı ortadan kaldırır.

Kaynaklar

• Casenhiser, D. M., Shanker, S. G., & Stieben, J. (2013). Learning through interaction in children with autism: Preliminary data from a social-communication-based intervention. Autism, 17(2), 220-241.
• Greenspan, S. I., & Wieder, S. (1998). The Child with Special Needs: Encouraging Intellectual and Emotional Growth. Da Capo Press.
• Greenspan, S. I., & Wieder, S. (2006). Engaging Autism: Using the Floortime Approach to Help Children Relate, Communicate, and Think. Da Capo Press.
• ICDL — International Council on Development and Learning. What is DIR Floortime? https://www.icdl.com
• Pajareya, K., & Nopmaneejumruslers, K. (2011). A pilot randomized controlled trial of DIR/Floortime™ parent training intervention for pre-school children with autistic spectrum disorders. Autism, 15(5), 563-577.
• Solomon, R., Van Egeren, L. A., Mahoney, G., Quon Huber, M. S., & Zimmerman, P. (2014). PLAY Project Home Consultation intervention program for young children with autism spectrum disorders: A randomized controlled trial. Journal of Developmental & Behavioral Pediatrics, 35(8), 475-485.
• Wieder, S., & Greenspan, S. I. (2003). Climbing the symbolic ladder in the DIR model through floor time/interactive play. Autism, 7(4), 425-435.