Fonolojik Farkındalık Çalışmaları
İZKOM'un ücretsiz Ses ve Hece Oyunları, 4-7 yaş çocukların fonolojik farkındalığını desteklemek için hazırlandı: kelime, kafiye, hece ve ses düzeyinde 24 resimli oyun.
Oyunlar ebeveynlerin evde, öğretmenlerin sınıfta ve akıllı tahtada kullanabilmesi için tasarlandı. Tüm çizimler ve kelime listeleri İZKOM dil ve konuşma terapistleri tarafından hazırlandı. Üyelik ya da indirme gerekmez, telefon, tablet ve bilgisayarda çalışır.
Fonolojik Farkındalık Nedir?
Fonolojik farkındalık, konuşmanın daha küçük parçalardan oluştuğunu fark edebilmektir: cümlenin kelimelerden, kelimenin hecelerden, hecenin de seslerden oluştuğunu duymak ve bu parçalarla oynayabilmek. Çocuk "kar" ile "zar" kelimelerinin sonunun benzediğini, "kelebek" kelimesinde üç hece olduğunu ya da "kol" kelimesinin sonuna /a/ eklenince "kola" olduğunu fark ettiğinde fonolojik farkındalığını kullanır.
Bu beceri okuma yazmanın temel taşlarından biridir. Okul öncesi dönemde fonolojik farkındalığı gelişen çocuklar, birinci sınıfta sesleri harflerle eşleştirmeyi genellikle daha kolay öğrenir. Konuşma sesi bozukluğu ya da gecikmiş dil ve konuşma öyküsü olan çocuklarda bu alan sıklıkla desteğe ihtiyaç duyar.
Oyunlar Nasıl Kullanılır?
- Kolaydan zora gidin: Oyunlar dört düzeyde sıralıdır. Çocuk bir düzeyde rahatladıktan sonra bir sonrakine geçin.
- Kısa ve sık oynayın: Günde 5-10 dakika, haftada birkaç kez oynamak uzun tek bir oturumdan daha etkilidir.
- Yüksek sesle söyleyin: Bu oyunlar dinleme ve söyleme oyunlarıdır. Resimlere birlikte bakın, kelimeleri birlikte söyleyin.
- Sesleri harf adıyla değil, sesiyle söyleyin: "ke" değil, kısa bir /k/.
- Hata yapmasına izin verin: Yanlış cevapta "Bir daha dinleyelim" deyip kelimeyi yavaşça tekrar edin.
Her oyunun altında "Evde nasıl oynanır?" ve "Sınıfta nasıl uygulanır?" başlıklarıyla adım adım öneriler bulunur. Akıllı tahtada tam ekran için F11 tuşuna basabilir, ok tuşlarıyla turlar arasında geçiş yapabilirsiniz.
24 Oyun, 4 Düzey
1. Kelime Düzeyi
- Cümlede Kaç Kelime? (4-5 yaş): Cümledeki her kelimede bir el çırparak kelimeleri sayın.
- Kelimeyi Sakla (5-6 yaş): Cümleyi bir kelimesini söylemeden tekrar edin.
- İki Kelimeyi Birleştir (4-6 yaş): "Ay" ile "çiçeği" birleşince hangi kelime olur?
- Kelimeyi İkiye Ayır (4-6 yaş): Birleşik kelimenin hangi iki kelimeden oluştuğunu bulun.
2. Kafiye Düzeyi
- Kafiyeli mi? (4-6 yaş): Sonu benzer duyulan resmi bulun.
- Kafiye Uydur (4-6 yaş): Resmin adıyla kafiyeli bir kelime söyleyin; uydurma kelimeler de olur.
3. Hece Düzeyi
- Heceleri Birleştir (4-5 yaş): Hece hece söylenen kelimeyi birleştirip resmi bulun.
- Hece Say (4-6 yaş): Her hecede bir el çırparak hece sayısını bulun.
- Hecelere Böl (4-6 yaş): Kelimeyi hecelerine ayırarak söyleyin.
- Hece Ekle (5-6 yaş): Kısa bir kelimeye hece ekleyerek yeni kelime bulun.
- Sondaki Heceyi Sil (5-6 yaş): Son heceyi söylemeyince geriye ne kalır?
- Baştaki Heceyi Sil (5-6 yaş): İlk heceyi söylemeyince geriye ne kalır?
- İlk Hecesi Aynı (5-6 yaş): Aynı heceyle başlayan resmi bulun.
4. Ses Düzeyi
- İlk Sesi Bul (5-6 yaş): Verilen sesle başlayan resmi bulun.
- Ortak İlk Ses (5-6 yaş): Üç kelimenin ortak ilk sesini bulun.
- Ortak Son Ses (5-6 yaş): Üç kelimenin ortak son sesini bulun.
- Son Sesi Farklı Olan (5-7 yaş): Dört resimden son sesi farklı olanı bulun.
- Robot Konuşuyor (5-7 yaş): Ses ses söylenen kelimeyi birleştirin.
- Sesleri Say (6-7 yaş): Kelimedeki sesleri tek tek sayın.
- Başa Ses Ekle (6-7 yaş): Kelimenin başına bir ses ekleyince ne olur?
- Sona Ses Ekle (6-7 yaş): Kelimenin sonuna bir ses ekleyince ne olur?
- Ses Çıkar (6-7 yaş): Kelimeden bir sesi çıkarınca geriye ne kalır?
- Değişen Sesi Bul (6-7 yaş): İki kelime arasındaki farklı sesi bulun.
- Sesi Değiştir (6-7 yaş): Bir sesi değiştirerek yeni kelime bulun.
Ne Zaman Uzmana Danışmalı?
Bu oyunlar bir test ya da tanı aracı değildir; çalışma ve destek amaçlıdır. Aşağıdaki durumlarda bir dil ve konuşma terapistine danışmanız önerilir:
- Çocuğunuz 5 yaşını geçtiği halde kafiye ve hece oyunlarında belirgin şekilde zorlanıyorsa,
- Yaşına göre beklenen sesleri hâlâ söyleyemiyor ya da sesleri sık sık karıştırıyorsa,
- Konuşması yakın çevresi dışındakiler tarafından zor anlaşılıyorsa,
- Birinci sınıfta harfleri seslerle eşleştirmekte ya da okumayı öğrenmekte zorlanıyorsa.
İlgili konular: Konuşma Sesi Bozuklukları, Gecikmiş Dil ve Konuşma, Fonolojik Bozukluk Nedir?, Konuşma Güçlüğü Okuma Yazmayı Etkiler mi?, Hangi Yaşta Hangi Sesler Doğru Söylenmelidir?
Çocuğunuzun dil ve konuşma gelişimi hakkında sorularınız için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Çizimler ve kelime listeleri İZKOM'a aittir; eğitim amaçlı ücretsiz kullanılabilir.