Fonolojik Bozukluk Nedir?

Fonolojik bozukluk, çocuğun konuşma seslerini dil kurallarına uygun şekilde kullanamaması durumudur.

Örnekler:

-Sesleri hep aynı şekilde değiştirme (kedi → tedi, kapı → tapı)

-Kelimedeki bazı sesleri düşürme (sıra → sı:a)

-Kelime içindeki sesleri yer değiştirme (masa → sama)

Bu tür hatalar yaşa uygun dönemden sonra da sürüyorsa konuşmanın netliğini azaltır ve terapi desteği gerekebilir.

Artikülasyon bozukluğundan farkı nedir?

Artikülasyon güçlüğünde çocuk belirli bir sesi fiziksel olarak doğru üretmekte zorlanır. Fonolojik bozuklukta ise çocuk sesi çoğu zaman tek başına söyleyebilir, ama kelime içinde dilin ses sistemine uygun kullanamaz. Örneğin "t" diyebilen bir çocuk "kedi" yerine "tedi" diyorsa, bu bir ses üretim sorunundan çok bir örüntü sorunudur.

Bu örüntülerin birçoğu küçük yaşlarda olağandır ve çocuk büyüdükçe kendiliğinden azalır. Türk çocuklarının yüzde 90'ında önleştirme (kedi → tedi) ve hece düşürme 3 yaşa, ünsüz düşürme ve ses benzetme 3,5 yaşa, ünsüz öbeğini kısaltma (Türk → tük) 5 yaşa, r, l ve y'yi karıştırma (arı → ayı) 5,5 yaşa kadar kaybolur. Kaygı verici olan, örüntülerin yaşa uygun dönemden sonra sürmesi ya da aynı anda birçok örüntünün görülerek konuşmanın zor anlaşılmasıdır.

Fonolojik güçlüklerin ilerleyen dönemde okuma-yazma öğrenimini de etkileyebileceği bilinmektedir; çünkü her iki beceri de seslerin farkındalığına dayanır. Bu nedenle okul öncesi dönemde değerlendirme yapılması önemlidir.

Ne zaman bir uzmana başvurmalı?

  • 3 yaşında konuşmasının ancak yarısı kadarı anlaşılıyorsa (bu yaşta yaklaşık %75 anlaşılırlık beklenir)
  • Bir ses, beklenen yaştan sonra da yanlış söyleniyorsa (ör. 3,5 yaşından sonra hâlâ "kuş" yerine "tuş" diyorsa ya da 5,5 yaşından sonra r sesi oturmadıysa)
  • 5 yaşında konuşması yabancılar tarafından zor anlaşılıyorsa
  • Ailede okuma-yazma güçlüğü öyküsü varsa

İZKOM'da nasıl destek oluyoruz?

SST (Sesletim-Sesbilgisi Testi) ile çocuğun hata örüntülerini belirleyip oyun temelli bir terapi planı oluşturuyoruz. Ayrıntılar: Konuşma Sesi Bozuklukları.

İlgili sorular

Kaynaklar

  • Coplan, J. ve Gleason, J. R. (1988). Unclear speech: Recognition and significance of unintelligible speech in preschool children. Pediatrics, 82(3), 447–452. https://doi.org/10.1542/peds.82.3.447
  • Topbaş, S. (2004/2005). SST: Türkçe Sesletim-Sesbilgisi Testi. Ankara: Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları.

Yazan: Ömer Demirel, Dil ve Konuşma Terapisti, İZKOM · Son güncelleme: 7 Kasım 2026