Selektif Mutizm (Seçici Sessizlik) Nedir?

Selektif Mutizm (Seçici Sessizlik) Nedir?

Selektif mutizm (seçici sessizlik), evde ve yakınlarıyla rahatça konuşabilen bir çocuğun okul gibi belirli ortamlarda tutarlı biçimde konuşamamasıdır. Çocuk konuşmayı "seçmez"; yoğun bir kaygı nedeniyle o ortamda konuşamaz. Bir kaygı bozukluğu olarak sınıflandırılır, genellikle okul öncesi dönemde başlar ve uygun destekle yönetilebilir.

Selektif mutizmin belirtileri nelerdir?

Selektif mutizmde temel belirti, çocuğun konuşma becerisi olduğu halde bazı sosyal ortamlarda konuşamamasıdır. Evde ailesiyle akıcı, hatta çok konuşan bir çocuk, okulda öğretmenine ya da arkadaşlarına tek kelime söylemeyebilir.

Sık görülen belirtiler:

• Okulda, misafirlikte ya da yabancıların yanında konuşmama veya yalnızca fısıldama
• Konuşması beklendiğinde donma, ifadesiz yüz, göz temasından kaçınma
• Baş sallama, işaret etme ya da yazarak iletişim kurma
• Evde rahat konuşurken eve misafir geldiğinde susma
• Okulda tuvalet ihtiyacını söyleyememe, yardım isteyememe
• Konuşma beklenen durumlardan önce huzursuzluk, karın ağrısı, okula gitmek istememe

Tanı ölçütlerine göre bu durumun en az bir ay sürmesi ve okula başlamanın ilk ayıyla sınırlı olmaması gerekir; çünkü okula yeni başlayan pek çok çocuk ilk haftalarda sessiz kalabilir (APA, DSM-5-TR). Tanı ilgili uzmanların değerlendirmesiyle konur.

Selektif mutizm neden olur?

Selektif mutizmin tek bir nedeni yoktur. Araştırmalar, kaygıya yatkın bir mizacın, ailede kaygı öyküsünün ve çevresel etkenlerin birlikte rol oynadığını gösteriyor. Selektif mutizm yaşayan çocukların büyük çoğunluğunda sosyal kaygı da görülür (Muris ve Ollendick, 2015).

Bazı çocuklarda konuşma ya da dil güçlükleri, ikinci bir dil öğrenme süreci veya yeni bir ortama geçiş tabloya eşlik edebilir. Selektif mutizm inatçılık, şımarıklık ya da ailenin yanlış tutumunun sonucu değildir. Çocuk konuşmamayı bilinçli olarak seçmez.

Selektif mutizm ile utangaçlık arasındaki fark nedir?

Utangaç bir çocuk yeni bir ortamda bir süre çekingen kalır ama zamanla ısınır ve konuşmaya başlar. Selektif mutizmde ise sessizlik haftalar ve aylar boyunca sürer, çocuk ortama alıştığı halde konuşamaz ve bu durum okul ve sosyal hayatını belirgin biçimde etkiler.

Selektif mutizm kaç yaşında başlar?

Selektif mutizm çoğunlukla 5 yaşından önce başlar, ancak genellikle çocuk kreşe ya da okula başladığında, konuşması beklenen ortam değiştiğinde fark edilir. Kız çocuklarında biraz daha sık görüldüğü bildirilmektedir. Erken fark edilmesi önemlidir; çünkü sessizlik uzun sürdükçe çocuğun "konuşmayan çocuk" rolü çevresi tarafından da pekişebilir.

İki dilli ailelerde yeni bir dil öğrenen çocuğun bir süre sessiz kalması olağandır. Çocuk her iki dilde de bildiği ortamlarda konuşamıyorsa ya da sessizlik uzun sürüyorsa değerlendirme önerilir.

Selektif mutizm terapisi nasıl yapılır?

Selektif mutizmde terapi süreci psikolog tarafından yürütülür ve çoğunlukla bilişsel davranışçı yaklaşımlara dayanır. Amaç çocuğu konuşmaya zorlamak değil, kaygısını azaltarak küçük ve güvenli adımlarla konuşabildiği kişi ve ortamları genişletmektir (Bergman ve ark., 2013).

Terapide sık kullanılan yöntemler:

• Kademeli yaklaşım: Çocuğun rahat konuştuğu bir kişiyle başlayıp ortama yeni kişileri adım adım katmak
• Küçük adımlar: Önce sözsüz iletişim, sonra ses çıkarma, tek kelime, kısa cümle şeklinde ilerlemek
• Kaygıyla baş etme: Çocuğun yaşına uygun biçimde kaygısını tanıması ve yönetmesi
• Okulla iş birliği: Öğretmenle birlikte sınıfta uygulanabilecek bir plan oluşturmak
• Aile rehberliği: Evde ve sosyal ortamlarda baskıyı azaltan, cesaretlendiren tutumlar

Çocukta eşlik eden konuşma ya da dil güçlüğü varsa dil ve konuşma terapisti de sürece katılır. Bazı durumlarda çocuk psikiyatrisi değerlendirmesi de önerilebilir. Terapinin süresi çocuktan çocuğa değişir; erken başlayan destek genellikle süreci kolaylaştırır.

Aileler ve öğretmenler nasıl destek olabilir?

• Konuşması için baskı yapmayın. "Hadi söyle", "Neden konuşmuyorsun?" gibi sorular kaygıyı artırır.
• Yerine cevap vermeyi azaltın, ama zorlamayın. Bir soru sorulduğunda birkaç saniye bekleyin; cevap gelmezse konuyu doğal biçimde sürdürün.
• Sözsüz iletişimi kabul edin. Baş sallama, işaret etme ya da çizim de iletişimdir; bunları olumlu karşılayın.
• Etiketlemeyin. Çocuğun yanında "O konuşmaz", "Çok utangaçtır" gibi ifadeler kullanmayın.
• Küçük adımları fark edin. Fısıltı, tek kelime ya da bir arkadaşıyla oyunda konuşma önemli ilerlemelerdir.
• Okulla iletişimde kalın. Öğretmenin durumu bilmesi ve aynı yaklaşımı uygulaması çocuğa güven verir.

Okula gitmekte zorlanan çocuklar için: Okula gitmek istemeyen çocuğa ne yapılır?

Ne zaman uzmana başvurmalı?

• Çocuğunuz okulda ya da belirli ortamlarda bir aydan uzun süredir konuşmuyorsa (okulun ilk ayı dışında)
• Sessizlik okul başarısını, arkadaşlıklarını ya da ihtiyaçlarını söylemesini etkiliyorsa
• Konuşması beklenen durumlarda donma, ağlama ya da belirgin kaygı görülüyorsa
• Evde de eskisine göre daha az konuşuyorsa
• Sessizliğe konuşma veya dil gelişimiyle ilgili başka güçlükler eşlik ediyorsa

Kaygı belirtileri hakkında: Çocuklarda kaygı belirtileri nelerdir?

İZKOM'da nasıl destek oluyoruz?

İZKOM'da selektif mutizm için süreci psikologlarımız yürütür; çocuğun kaygısını ve konuşabildiği ortamları ayrıntılı biçimde değerlendirir, bilişsel davranışçı yaklaşımlara dayanan kademeli bir plan oluşturur. Eşlik eden konuşma ya da dil güçlüğü varsa dil ve konuşma terapistlerimiz de ekibe katılır. Aile ve gerektiğinde okulla iş birliği yaparız.

İzmit ve Kocaeli'den yüz yüze, diğer şehirlerden online görüşme seçeneğiyle ulaşabilirsiniz. Ayrıntılar: Çocuk ve ergen psikolojisi · Bilişsel davranışçı terapi · İletişim

Sık sorulan sorular

Evde konuşuyor, okulda konuşmuyor, neden?

Bu, selektif mutizmin en tipik görünümüdür. Çocuk evde kendini güvende hisseder ve rahat konuşur; okulda ise yoğun kaygı nedeniyle konuşamaz. Durum bir aydan uzun sürüyorsa değerlendirme önerilir.

Selektif mutizm kendiliğinden geçer mi?

Bazı çocuklarda zamanla azalabilir, ancak sessizlik uzun sürdükçe yerleşebilir ve kaygı başka alanlara yayılabilir. Bu nedenle beklemek yerine erken destek almak önerilir. Süreç her çocukta farklı ilerler.

Selektif mutizm otizm mi?

Hayır, selektif mutizm otizm değildir. Selektif mutizmde çocuk rahat hissettiği ortamlarda olağan biçimde iletişim kurar ve konuşur. Bununla birlikte sosyal iletişimle ilgili başka işaretler varsa değerlendirmede bu alana da bakılır.

Çocuğumu konuşması için ödüllendirmeli miyim?

Konuşmayı doğrudan ödüle bağlamak bazı çocuklarda baskıyı artırabilir. Ödül ve cesaretlendirme, terapistle birlikte planlanan küçük adımlar için kullanıldığında daha etkilidir.

Öğretmen ne yapmalı?

Öğretmenin çocuğu sınıf önünde konuşmaya zorlamaması, sözsüz katılımı kabul etmesi ve terapistle iş birliği yapması önemlidir. Tahtaya kaldırma ya da yüksek sesle okuma gibi durumlar için geçici alternatifler planlanabilir.

Selektif mutizm yetişkinlikte sürer mi?

Destek alınmadığında bazı kişilerde ergenlik ve yetişkinlikte sosyal kaygı olarak sürebilir. Erken başlanan terapi bu riski azaltmaya katkı sağlayabilir. Ergen ve yetişkinlerle de çalışılabilir.

İlgili sorular

• Çocuklarda kaygı belirtileri nelerdir?
• Okula gitmek istemeyen çocuğa ne yapılır?
• İlk görüşmede neler oluyor?

Kaynaklar

• American Psychiatric Association (2022). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5. baskı, metin revizyonu; DSM-5-TR). Selective Mutism.
• Muris, P. ve Ollendick, T. H. (2015). Children who are anxious in silence: A review on selective mutism, the new anxiety disorder in DSM-5. Clinical Child and Family Psychology Review, 18(2), 151-169.
• Bergman, R. L. ve ark. (2013). Integrated Behavior Therapy for Selective Mutism: A randomized controlled pilot study. Behaviour Research and Therapy, 51(10), 680-689.
• ASHA. Selective Mutism (Practice Portal). asha.org

---

Yazan: İZKOM Uzman Ekibi · Son güncelleme: 7 Kasım 2026
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve bireysel değerlendirmenin yerini tutmaz.