Afazi Türleri Nelerdir? Broca, Wernicke ve Diğerleri

Afazi Türleri Nelerdir? Broca, Wernicke ve Diğerleri

Afazi türleri genellikle iki ana gruba ayrılır: konuşmanın kesik, zorlanarak ve kısa ifadelerle çıktığı akıcı olmayan afaziler (ör. Broca afazisi, global afazi) ve konuşmanın akıcı olduğu ama anlamın ve anlamanın etkilendiği akıcı afaziler (ör. Wernicke afazisi, anomik afazi, iletim afazisi). Hangi türün görüldüğü, beyindeki hasarın yerine ve büyüklüğüne bağlıdır.

Afazi, beynin dil alanlarındaki hasar sonucunda ortaya çıkan edinilmiş bir dil bozukluğudur; en sık nedeni inmedir. Kafa travması, beyin tümörü ve bazı nörodejeneratif hastalıklar da afaziye yol açabilir.

Türleri ayırırken nelere bakılır?

Dil ve konuşma terapistleri afaziyi sınıflandırırken dört temel beceriye bakar. Bu beceriler her türde farklı ölçüde etkilenir.

• Akıcılık: Konuşma kesintisiz mi akıyor, yoksa kısa, zorlanarak çıkan ifadelerden mi oluşuyor?
• Anlama: Kişi kendisine söyleneni ne ölçüde anlıyor?
• Tekrarlama: Duyduğu bir kelimeyi ya da cümleyi tekrar edebiliyor mu?
• Adlandırma: Gösterilen nesnelerin adını bulabiliyor mu?

Kelime bulma güçlüğü (adlandırma sorunu) hemen her afazi türünde bir ölçüde görülür. Okuma ve yazma da çoğu zaman konuşmaya benzer biçimde etkilenir.

Akıcı olmayan afaziler

Akıcı olmayan afazilerde konuşma yavaş, kesik ve zorlanarak çıkar. Cümleler kısalır, bağlaçlar ve ekler düşebilir.

Broca afazisi (motor afazi)

Broca afazisinde kişi söyleneni görece iyi anlar, ama konuşması kısa ve zorlanarak çıkan ifadelerden oluşur. "Su... ver... soğuk" gibi, ana kelimelerin öne çıktığı, eklerin ve bağlaçların azaldığı bir konuşma görülebilir. Kişi güçlüğünün farkındadır ve bu durum hayal kırıklığı yaratabilir. Sıklıkla konuşma apraksisi ve vücudun sağ tarafında güçsüzlük eşlik eder.

Global afazi

Global afazi, dilin tüm alanlarının (konuşma, anlama, okuma, yazma) ağır biçimde etkilendiği türdür. Genellikle beynin dil bölgelerinde geniş bir hasar sonrasında görülür. Kişi çok az kelime söyleyebilir ve anlaması da sınırlıdır. Jestler, yüz ifadeleri ve ses tonu iletişimde önemli rol oynar.

Transkortikal motor afazi

Bu türde kendiliğinden konuşma azalır ve başlatmak zorlaşır, ama duyduğunu tekrarlama becerisi görece korunur. Anlama genellikle iyidir.

Akıcı afaziler

Akıcı afazilerde konuşma hızı ve ritmi görece korunur, ama söylenenlerin anlamı ya da kelime seçimi etkilenir.

Wernicke afazisi (duyusal afazi)

Wernicke afazisinde konuşma akıcıdır ama içerik anlamsız ya da karışık olabilir. Kişi kelimeleri yanlış seçebilir, var olmayan kelimeler (neolojizm) kullanabilir. Söyleneni anlamakta belirgin güçlük yaşar ve çoğu zaman güçlüğünün farkında değildir. Bu nedenle çevresi tarafından "konfüzyon" ya da kafa karışıklığı ile karıştırılabilir.

Anomik afazi

Anomik afazide temel güçlük kelime bulmaktır. Konuşma akıcı, anlama iyidir; ama kişi özellikle isimleri bulmakta zorlanır ve "şey", "o şey işte" gibi ifadeler ya da dolaylı anlatımlar ("içinde çay yaptığımız şey") kullanır. Daha hafif bir tür olarak görülür ve diğer türlerden toparlanma sürecinde de ortaya çıkabilir.

İletim afazisi

İletim afazisinde konuşma akıcı ve anlama görece iyidir, ama duyduğunu tekrarlamakta belirgin güçlük vardır. Kişi kelimelerdeki sesleri karıştırabilir ve kendini düzeltmeye çalışır.

Transkortikal duyusal afazi

Konuşma akıcı ama anlama zayıftır; buna karşın tekrarlama korunmuştur. Kişi duyduğunu anlamadan tekrar edebilir.

Afazi türleri karşılaştırma tablosu

Bu tablo klasik sınıflandırmayı özetler. Gerçek hayatta pek çok kişinin tablosu bu kategorilerin arasında kalır ve zaman içinde değişebilir.

Primer progresif afazi (PPA) nedir?

Primer progresif afazi, inme ya da travma olmadan, beyindeki dil alanlarının zamanla etkilendiği nörodejeneratif bir durumdur. Dil becerileri yavaş yavaş, aylar ya da yıllar içinde azalır. Başlangıçta kelime bulma güçlüğü, konuşmada zorlanma ya da kelime anlamlarını kaybetme görülebilir.

PPA'nın tanısı nöroloji uzmanı tarafından konur. Dil ve konuşma terapisi bu süreçte iletişimi olabildiğince uzun süre desteklemeye ve aileye strateji kazandırmaya odaklanır.

Tür neden önemli, ama tek başına neden yetmez?

Afazi türü, terapistin hangi becerilere öncelik vereceğini planlamasına yardımcı olur. Örneğin Broca afazisinde konuşmayı başlatma ve cümle kurma, Wernicke afazisinde anlama ve kendi konuşmasını izleme öne çıkabilir.

Ancak türler bir başlangıç noktasıdır. İnme sonrasındaki ilk haftalarda tablo hızla değişebilir; bir kişinin afazisi zaman içinde başka bir türe benzeyebilir. Bu yüzden terapi, etiketin kendisinden çok kişinin güçlü ve zayıf yönlerine göre planlanır.

Ne zaman uzmana başvurmalı?

Önce acil durum: Konuşma ya da anlama aniden bozulduysa, yüzde sarkma, kolda güçsüzlük ya da görme kaybı varsa beklemeden 112'yi arayın. Bu belirtiler inmenin işareti olabilir.

Acil olmayan durumlarda şu işaretler değerlendirme için nedendir:

• İnme, kafa travması ya da beyin ameliyatı sonrasında konuşma, anlama, okuma ya da yazmada güçlük
• Belirgin bir olay olmadan, aylar içinde artan kelime bulma güçlüğü (nöroloji değerlendirmesi de gerekir)
• Hastaneden taburculuk sonrası dil terapisinin nasıl sürdürüleceği konusunda belirsizlik

İZKOM'da nasıl destek oluyoruz?

Dil ve konuşma terapistlerimiz afazi değerlendirmesinde ADD (Afazi Dil Değerlendirme Testi) testini kullanır; akıcılık, anlama, tekrarlama, adlandırma, okuma ve yazmayı ayrı ayrı inceleriz. Terapi planını kişinin günlük hayattaki iletişim ihtiyaçlarına göre hazırlar, aileyi sürece dahil ederiz. Tıbbi tanı ve takip hekimler tarafından yürütülür.

Bu çalışmaları yalnızca yüz yüze yürütüyoruz; İzmit ve Kocaeli'den ulaşabilirsiniz. Ayrıntılar: Afazi terapisi · ADD testi · İletişim

Sık sorulan sorular

En sık görülen afazi türü hangisidir?

Bu, araştırılan gruba ve inmeden sonra geçen süreye göre değişir. Uygulamada Broca, Wernicke, global ve anomik afazi sık karşılaşılan türlerdir. Pek çok kişinin tablosu ise türler arasında kalır.

Broca ile Wernicke afazisi arasındaki fark nedir?

Broca afazisinde konuşma kesik ve zorlanarak çıkar ama anlama görece iyidir. Wernicke afazisinde konuşma akıcıdır ama anlamı karışıktır ve söyleneni anlamakta belirgin güçlük vardır.

Afazi türü zamanla değişir mi?

Evet, özellikle inmeden sonraki ilk aylarda tablo değişebilir. Örneğin global afazi zamanla Broca afazisine, Wernicke afazisi anomik afaziye benzeyebilir. Değişimin yönü ve hızı kişiye göre farklıdır.

Hangi afazi türünde daha çok ilerleme olur?

Bu soruya kesin bir cevap verilemez. İlerleme; hasarın büyüklüğü, yaş, genel sağlık durumu, terapiye başlama zamanı ve çevre desteği gibi birçok etkene bağlıdır.

Primer progresif afazi inme sonrası afaziden nasıl ayrılır?

İnme sonrası afazi ani başlar ve zamanla ilerleme gösterebilir. Primer progresif afazi ise belirgin bir olay olmadan yavaş başlar ve zaman içinde artar. Tanıyı nöroloji uzmanı koyar.

Afazi türünü kim belirler?

Afazinin türünü ve şiddetini dil ve konuşma terapisti standart testler ve gözlemle değerlendirir. Hasarın yeri ve nedeni ise hekim tarafından görüntüleme yöntemleriyle belirlenir.

İlgili sorular

• Afazili yakınınızla nasıl iletişim kurulur?
• İnme sonrası konuşma ne zaman geri gelir?
• Apraksi ile dizartri arasındaki fark nedir?

Kaynaklar

• ASHA. Aphasia (Practice Portal). asha.org
• Gorno-Tempini, M. L. ve ark. (2011). Classification of primary progressive aphasia and its variants. Neurology, 76(11), 1006-1014.
• Brady, M. C., Kelly, H., Godwin, J., Enderby, P. ve Campbell, P. (2016). Speech and language therapy for aphasia following stroke. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2016(6), CD000425.

---

Yazan: İZKOM Uzman Ekibi · Son güncelleme: 7 Kasım 2026
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve bireysel değerlendirmenin yerini tutmaz.